Truyện ngắn BÙI TỰ LỰC 

          Mỗi người đều có một cái tên. Người tên hay, người tên dở. Nhưng chắc chắn là ở mỗi cái tên đều gắn với một sự kiện và mang một ý nghĩa nào đó. Có thể nói, cái tên cũng có lịch sử của nó, có khi lại là cả một câu chuyện tình thơ mộng. Như chị Hai tôi chẳng hạn. Năm ấy, trong một trận càn của địch, o du kích nọ dắt một anh bộ đội chủ lực chui xuống căn hầm bí mật trên bờ sông Thu Bồn. Họ ở trong ấy một ngày một đêm và sau trận càn ấy có chị Hai tôi. Tên chị là  Hồ Lệ Dạ Thu.

Còn nó, tôi dám đánh cược với cả khu Tam Hoà, cả phường An Hạ, cả thành phố nầy, thậm chí cả nước nữa, đố ai biết nó tên khai sinh là gì? Ngay mẹ nó có khi cũng không biết. Mọi người cứ vô tâm lấy cái dị tật của nó gọi thành tên-thằng Câm. Nó bị câm điếc bẩm sinh. Với người câm điếc thì cái tên dở hay, xấu đẹp không có ý nghĩa gì hết.

Tuy là thế, nhưng nghe nói thằng Câm cũng có một cái lai lịch trắc ẩn. Mẹ nó mắc căn bệnh “chập cheng” thời vụ, thỉnh thoảng động trời là lên cơn ngẩn ngơ rồi đi lang thang. Chị ta là một phụ nữ rất khó định dạng, nhìn nhận ở góc độ nầy, bộ phận nọ có thể là đẹp, nhưng ở góc độ khác, bộ phận kia lại là xấu, rất xấu. Không thể có một cách nhìn thẩm mĩ toàn diện về chị ta được. Bởi vì người đàn bà ấy có một thân hình chắc lẳng, nếu đem tính số đo ba vòng ngực, hông, mông chắc là khá chuẩn, nên mới nổi lên những đường cong thiên thu rỡ ràng đến vậy. Không biết có ai bày vẽ cho hay không, mà chị ta cứ hay mặc áo bà ba chít li, xẻ nách hơi cao, để hé lộ ra những vùng eo nguy hiểm chết người. Nhưng oái oăm thay, đời lại gắn vào cái thân hình hoàn mĩ ấy một bộ mặt khó coi trông đến dị dạng: hàm ếch hở quá rộng, rộng đến mức có thể nhìn thông thống đến tận cuống họng; cái mũi khoằm như mõ két lại bị vẹo và hai mắt không đều nhau, một con to tròn như con ốc bươu, một con dẹt lét như cái lá rau răm, kèm theo lé hết khẩu độ. Khen cho tạo hoá cũng biết tiên lường mọi việc, nên có cách lắp ghép khập khênh như thế, cốt là để may chi làm triệt tiêu hết những đôi mắt hiếu sắc và ham hố dục vọng của cánh đàn ông. Nhưng rồi tạo hoá đành chào thua. Trong một lần đi lang thang, chị bị anh chàng nào đó rủ rê tặng cho một cái bụng chang bang vô thừa nhận, để rồi sinh ra một thằng cu bụ sữa. Sau lần sinh ấy, bệnh viện đành triệt sản luôn cho chị ta.

 Đúng là “Cha mẹ cú đẻ con tiên”! Thằng cu ú na ú nần, múp míp như cái hột mít trông đến là sướng mắt, nhưng có nét gì đó hơi là lạ, hình như nó không biết khóc, không biết cười. Là cục vàng của chị, nó lần lữa lớn lên trong vòng tay mẹ và sự bảo bọc của các cậu, các dì, trong sự thương cảm của mọi người. Thật tội nghiệp! Lớn lên nó bị câm. Chẳng ai trách cứ gì mẹ nó cả, có trách thì trách một gã đàn ông vô hình nhục súc nào đó mà lại mang bộ mặt con người. Nhưng biết đâu rằng, tai ương rơi vào một người như chị ta lại là một sự hạnh ngộ. Mà cũng ngộ thật! Sau khi sinh thằng nhỏ, chị ta gần như hết triệu chứng chập chen ấy; thỉnh thoảng khi trời động, cũng còn đi lang thang thơ thẩn, nhưng đi một lúc rồi trở về ngay.

Nhiều người tò mò hỏi thằng Câm là của ai? chị trả lời mỗi lần một khác. Khi thì của một bác nào đó giàu lắm ở cái bãi rất nhiều xe. Bác ta kéo chị lên một cái xe to, nói là lên đó ngủ cho ấm, nhưng lại là để làm cái chuyện ấy. Xong việc, bác ta đóng cửa xe lại đi luôn, chị phải trèo qua cửa sổ để ra. Có khi, lại là một cậu thanh niên choai choai rủ chị đi dạo chơi, vào một cái vườn rộng lắm, rộng đến nổi không nhìn thấy bờ rào. Nó đè chị xuống cái ghế đá mát ơi là mát, rồi dấn lấy dấn để mạnh ơi là mạnh. Chị bấu vào lưng, càng bấu nó càng hăng hơn. Xong rồi, nó lội vội như có ma đuổi đằng đít, bỏ chạy mất để chị lại một mình. May là nó còn có chút đức độ ném trả lại cái quần, chị ngồi dậy tự mặc quần đi về. Lại của một anh nào đó nữa ăn mặc đẹp và đi cái xe sang lắm. Anh ta lấy cái bịt miệng bảo chị đeo vào, chạy xe lòng vòng đưa chị vào một ngôi nhà rất to trong hẻm; vật chị ra giường, hôn chùn chụt lên vú, lên bụng... Miệng thì thào “Thân hình em đẹp quá!”, tay sờ mông, nắn eo; rồi vồ lên người chị hùng hục, rên hừ hừ, cái giường nhún lên tưng tưng, rung rinh mà êm ru. Khi đã mệt lử, ông ta quay mặt, rút túi cho chị tiền rồi mở cửa đi đâu mất, chị lần tìm mãi mới thấy lối ra, tự tìm đường về...

Nghe người ta hỏi hoài, tức cái mình, chị trả lời cụt lủn, “của thằng cha nó!” Hết hỏi.

Khi gia đình tôi chuyển đến ở khu Tam Hoà nầy thì thằng Câm đã ra dáng một thanh niên, nước da ngăm đen bóng như tượng đồng, cơ bắp nổi cuộn thừng, tay chân rắn chắc như dùi đục; không thuộc loại đô con nhưng có thể sánh ngang trai lực điền. Đặc biệt thằng Câm có đôi mắt rất sáng, sáng quắc, thường ánh lên khi giận dữ cũng như lúc vui buồn. Đúng là mắt của người câm! Thằng Câm quí tôi chắc là vì nó biết tôi làm Nhà báo, cũng vui tính và thỉnh thoảng đi đâu về hay gọi cho nó mấy điếu thuốc ba số năm (555). Tôi không hút thuốc nhưng có ai mời là tôi cầm luôn, có khi cầm cả gói về cho nó.

Cả khu phố ai cũng biết và quí mến thằng Câm. Hai mẹ con nó làm công nhật cho cửa hàng buôn bán phế liệu của gia đình tôi ngay nơi đầu hẻm. Hình như đấng tạo hoá lấy mất của nó âm thanh và ngôn ngữ, nên bù đắp lại những đức tính quí giá khác. Người ta cho rằng người câm hay cộc. Thằng Câm chẳng cộc cằn tí nào mà lại vui tính và rất tốt bụng. Đang đứng cân phế liệu mà thấy người già, con nít xớ rớ qua đường, lập tức nó bỏ việc chạy ra ngay, miệng la “hoắy...Hoắy...”, tay huơ lên ngăn xe lại, áp tải người qua đường. Lúc nào cũng thấy Câm cười, ngay cả bị ai trêu ghẹo, chỉ tội là cười không thành tiếng, cố lắm cũng chỉ nghe được vài âm “hục... hặc...” trong cổ họng. Câm rất nhanh nhẹn và chịu khó, ai gọi nhờ việc gì cũng làm, làm cho bằng xong mới chịu ngơi tay. Tiền công trả bao nhiêu tuỳ theo hoàn cảnh từng người và tính chất công việc, gặp nhà khó hay công chuyện giản đơn nó giúp không công, nhưng chẳng ai lợi dụng hay chèn ép hẹm công sức của nó. Ngược lại, có ai đó đưa tiền hơi nhiều và có ý bố thí thêm, nó trả lại liền.

Ở thằng Câm còn có một khả năng đặc biệt “xem mặt bắt hình dong” khi nhìn vào mắt người khác. Có thể nói đó là yếu tố thiên nhãn bẩm sinh. Thấy tôi vừa dắt xe ra, nó chạy tới đứng trước mặt nhìn rồi xuống thế trung bình tấn, khuỳnh hai tay ra phía trước lắc lắc cái cổ tay. Tôi gật đầu. Đúng y rằng tôi đang tìm cậu em cột chèo thường hay đi chiếc xe mô-tô nhãn hiệu Bờ-rô 125 phân khối. Nhìn thấy mấy người đàn ông lơ ngơ đi vào hẻm, nó đón lại nhìn rồi cong ngón tay cái với ngón tay trỏ thành hình tròn để lên mắt. Đúng là họ đang tìm cậu Ti “cận” buôn xe. Nó dẫn chỉ ngay. Ti “cận” đang ngồi nhậu ngoài quán. Một anh chàng nọ dừng xe đầu ngõ có vẻ sốt ruột đứng chờ ai. Nó đi lại nhìn thoáng qua, ưỡn người đưa hai tay vồng trước ngực, rồi chạy vào gọi  ngay chị Gái tiếp viên nhà hàng Trùng Dương, người có bộ ngực bốc lửa. Chị Gái ngúng nguẩy chạy ra ngồi tót lên yên sau, anh ta rồ ga chở chị ta đi mất hút.

Tôi có công việc cần phải đi vắng một thời gian, khi trở về không thấy thằng Câm đâu cả.

Nghe tôi hỏi, mẹ nó trả lời niềm vui lộ ra mặt:

-Nó đã sung vào đội quân bốc vác ở bến cảng rồi chú nờ.

-Thôi thì như thế cũng được. Khoẻ mạnh, nhanh nhẹn và chịu khó, công việc ấy chắc là hợp với nó đấy.

Nghe chừng làm ở đấy cũng vất vả lắm, bận bịu tối ngày, sáng dậy đi từ mờ sáng, chiều đến tối mịt mới về, nhưng bù lại nghe nói dạo này thu nhập của nó cũng khá.

Thăng Câm đi làm rồi, mỗi người một việc, tôi với nó ít có dịp gặp nhau, thậm chí có mấy điếu thuốc thơm bỏ túi không gặp mà cho, để đến mốc meo rồi đem ném vào thùng rác.

Bỗng dưng tôi nghe có tin đồn rằng: Thằng Câm gặp được một ông bố đỡ đầu làm sếp ở cảng giàu ú hụ, không chừng nó cũng sắp sửa làm sếp nay mai. Hằng ngày, xong công việc ở cảng, cậu ta cũng áo quần bảnh bao, rủng rỉnh đồng ra đồng vào, ăn nhậu bù khú như ai. Gặp được vận may, lập tức đời người một bước lên sang, cũng mừng cho nó. Có người lại đoán già đoán non rằng, biết đâu ông bố đỡ đầu ấy lại chính là ông bố thật của nó cũng nên. Kiếp đời người vòng vo ai biết đâu mà lần (?!) Nếu đúng như vậy thì hạnh phúc cho nó quá, lại càng thú vị hơn với cuộc đời!

Máu nghề nghiệp kích thích, tôi la cà xuống cảng, không phải để viết báo mà chỉ để biết thêm, và cũng để thoả tính tò mò. Mà nếu sự thể đúng như thế, thì tôi phải chia vui với nó và có cái để viết. Tính nhân văn cũng lăn lỏi trong từng thân phận con người, cũng đáng được khai thông thành báo, thành văn.

Nhưng, sự việc hoàn toàn không phải như thế, không có một ông bố, ông sếp nào ở đây cả. Chỉ có thằng Câm là sự thật một trăm phần trăm, y như lời đồn thổi - “Hằng ngày, xong công việc ở cảng, cậu ta cũng áo quần bảnh bao, rủng rỉnh đồng ra đồng vào, ăn nhậu bù khú như ai.”

Thời gian đầu vào cảng, thằng Câm làm bốc vác thật, với đức tính như nó, ai cũng thương cũng quí. Mọi người coi nó như cháu con, muốn giúp đỡ gánh gồng nặng nhẹ, có ăn chia thì nó cũng được ưu ái phần hơn. Trong những khi mọi người ngồi nghỉ ngơi châm điếu thuốc, uống ly nước có nó là vui, chọc ghẹo chiêu dụ tiếng cười cho khuây khoả nỗi nhọc nhằn trong khi còng lưng, trần vai lo miếng cơm manh áo. Và rồi, dần dần không biết bắt đầu từ ai và từ lúc nào, thằng Câm trở thành con cưng của tất cả mọi người trong cảng. Từ vị lãnh đạo đến các anh chị ở cảng vụ, hải quan, lao công tạp dịch; từ thuyền trưởng, đại phó tàu viễn dương đến các chàng thuỷ thủ; từ chủ hàng, chủ tàu đến chủ xe, cai thầu bốc xếp; từ các chị bán hàng quanh cảng đến các anh chạy mánh, đội ngũ tiếp viên tiệm rượu, ca ve vũ trường... nó đều bá cổ bá vai được tất; ai có dịp cũng chèo kéo “nịnh nọt” nó, cưng chiều hơn con em trong nhà.

Lạ lắm ư! Bình thường thôi! Cũng có thể coi như chuyện bày binh bố trận trong một cuộc cờ. Thua thiệt đường nầy lại lợi thế đường kia. Trong tất cả các mối quan hệ chằng chịt và phức tạp lắt léo ấy, thằng Câm là chiếc cầu nối, là đầu múi rối rắm của nắm tơ vò. Đó là bí quyết? Tất cả cũng chỉ để tồn tại trong guồng quay chóng mặt của qui luật phố thị sinh tồn. Người có của, nhưng chưa thấy đủ, cần tìm đường làm ăn thêm phú quí sang giàu. Kẻ còn thiếu trước hụt sau phải bươn chải cuộc mưu sinh mong đắp đổi tháng ngày. Và cũng có cả những ai đó mánh mum chụp giật, nhăm nhe cơ hội đánh quả ăn xổi ở thì.

Tàu đi nước ngoài về cập bến có mang theo những thứ ngoài luồng muốn qua mặt Hải quan, cần phải lót đường cho một ai đó mới êm trôi; hàng về cảng cần phải giải phóng nhanh để bớt đi chi phí lưu kho, lưu bãi; cần phải có chất xúc tác bôi trơn ở khâu nào mới mong được cất cầu sớm... Chủ tàu, chủ hàng phải gói ghém “năm lít”, “mươi vé” đi luồn cửa sau, nhưng trong tình hình chống tham nhũng, chống buôn lậu căng như dây đờn, chốn chốn nơi nơi tai vách mạch rừng như thế, bố ai dám đưa, cha ai dám nhận. Đến khi bể bạc, đương sự khai ra, cả đám mất chức, sa vào con đường lao lý, không lo liệu được đường êm đành vào nhà lao ngồi gỡ lịch mọt gông như chơi.

Muốn tránh tiếng né mặt mà được việc, ông anh cứ ngoắt tay gọi thằng Câm lại, nhờ nó vậy. Nó nhìn vào mắt người này biết đưa cho ai, chiếu vào mắt kẻ kia biết có nhận hay không. Xong bén liền. Trôi tuột hết. Đã đi cửa sau phải nín thin thít, lẹ mắt, nhanh tay và biết xoá dấu vết, nên biết trọng dụng thằng Câm là thượng sách. Trong những vụ như thế, lúc đầu thằng Câm chỉ nghĩ là làm giúp người ta thôi, nhưng về sau có ai đó bày cái trò tính chi phần trăm cho nó, cả hai phía đưa và nhận. Đồng tiền không cần ngôn ngữ, trông thấy nó ai lại chẳng ham. Nghĩ cho cùng cũng hợp lý và sòng phẳng theo luật chơi không văn tự. Giới làm ăn họ tự hiểu. Đó là một công việc nguy hiểm đa chiều.

Thuỷ thủ lênh đênh hàng tháng trên đại dương, nay đặt chân lên đất liền, ai đó muốn có một tí mèo mỡ lạ hơi, xả gió. Các em mỏi lòng trông ngóng cánh mày râu cao dàng, khoẻ mạnh, đẹp trai và trong túi rung reng rung rẻng kim ngân, nhưng khát tình đến cháy họng. Chàng, nàng muốn nhắn anh gọi ả nào sạch mũi thơm da, cứ bắn mắt cho thằng Câm là cởi dạ đẹp lòng mà đóng kín như bưng, im hơi lặng tiếng. Riêng cái khoản nầy, thằng Câm chạy chơi miễn phí, nhưng tất cả đều chơi đẹp với nó. Đời thuỷ thủ phong sương và đa tình, các anh chị ăn chơi đẹp lòng, ưng ý, quân tử giai nhân thường rộng rãi phóng tay.

Và còn có biết bao nhiều mối lái mồi chài trong quan hệ làm ăn, mua bán khác trên bến, dưới thuyền; những mối quan hệ không nhìn thấy hình hài, không gọi được thành tên và bóng dáng thằng Câm thấp thoáng đây đó, vẫn là một gạch nối con thoi.

Không phải tất cả công việc môi giới chỉ trỏ trong cơ man mối quan hệ làm ăn, giao du bến bãi chợ trời đều là bất hảo. Nhưng, nhiều mánh lới làm ăn nhì nhằng dích dắc tại cảng, ai còn lạ gì. Có thể nói không ít vụ phải gọi đúng tên là hối lộ, là tham ô, là đút lót... chắc chắn khi đã khởi sự điều tra là cấu thành tội phạm và có đậm nét dấu vết của thằng Câm vào cuộc. Nó là bí quyết của “nhân chứng vật chứng”. Hãy đợi đấy!

Nghe nói cũng đã có lần cơ quan công an triệu thằng Câm đến, vì có ai đổ vấy cho nó chủ mưu trong một vụ đánh người gây thương tích, nhưng không làm cung được. Người câm không không biết nghe và không biết nói, nên họ cũng không biết khai.

Tôi bị dằn vặt. Nhân gian có câu “Ở bầu thì tròn, ở ống thì dài”. Biết đâu đồng tiền có ánh kim loá mắt, làm cho thằng Câm trượt chân vào vòng xoay ma quỷ của nó. Mà cũng có thể thằng Câm đã nhầm lẫn khái niệm, lòng tốt dễ bị lợi dụng và bị xô vào cuộc rồi trở thành nạn nhân. Trình độ như thằng Câm, biết làm sao để lý giải cho nó hiểu được như thế nào là giúp đỡ khác với tiếp tay, là tội phạm và tòng phạm, hối lộ và môi giới hối lộ, mại dâm và môi giới mại dâm... Câm điếc bẩm sinh không phải là đối tượng miễn trừ của pháp luật, là không phải chịu trách nhiệm hình sự. Với nghiệp vụ hình sự, có thể người ta có thừa chứng lý để bắt một người Câm.  Nhưng làm cách nào để thành cung, kết án thì thuộc về nghiệp vụ của cơ quan điều tra.

Tôi cảm thấy mình có lỗi với thằng Câm, cần phải làm một điều gì cho nó khi chưa muộn. Nhất định tôi phải tìm cách khuyên nhủ nó, thà trở về nhặt nhạnh phế liệu với mẹ, ít tiền nhưng đó là những đồng tiền sạch sẽ và lương thiện.

Với suy nghĩ ấy, tôi rông vào cảng tìm thằng Câm. Gặp tôi, nó cũng tỏ thái độ hơi mừng rỡ, chúng tôi chiếu cái nhìn vào mắt nhau. Một lúc lâu, thằng Câm xoè bàn tay trái ra, tay phải làm động tác cầm bút để lên ngoáy ngoáy nhì nhằng. Nó muốn hỏi tôi rằng: “Anh tìm đến để viết báo đấy à?”. Nó liền xua tay và quay đi ngay. Ý nó muốn nói là “Không nên!” và “Không tiếp!”

Tôi buông thõng hai tay buồn rười rượi. Như vậy là thằng Câm không đoán được ý nghĩ của tôi nữa rồi! Nó quay lưng đi thẳng xuống hầm tàu.